Last update: April 12, 2012 08:49:49 AM E-mail Print

 

'n Ronde Dipbak vir Skape

EJ van Meerten

 

DIE dipbak wat hier beskryf word, kan van konkreet, klip of stene gebou word. As konkreet gebruik word, moet 'n mens 'n stel vorms hê wat moeilik is om te maak en om die rede sal dit vir iemand, wat so 'n dipbak wil bou, miskien die beste wees om stene of klip te gebruik. Gewone, goedgebrande boustene kan gebruik word. Die dipbak in die illustrasies is van stene, met die vloer en uitgang gestraat met ronde klippe.

 

Aanvangswerk

Plant twee kort pale, gewys Fig. 3,elk omtrent ses voet vanwaar die middel van die dipbak sal wees. Hierdie pale staan omtrent 2 voet bo die grond. Spyker bo-oor hierdie pale 'n vloer- of ander plank van 3 dm. by 41 dm., en boor deur die middel van hierdie dwarsplank 'n ¾-dm. gat. Laat sak van die middel van hierdie gat af 'n loodlyn na die grond en slaan 'n kort pen in op die plek waar die lood die grond raak. Bind 'n stuk lyn lossies aan die pen vas en meet 'n distansie van 31 voet langs die lyn af waar 'n spyker vasgemaak moet word. Met hierdie spyker, en met die lyn styf gehou, word 'n sirkel om die pen as middelpunt beskryf. Hierdie sirkel vorm die buitelyn vir die uitgrawing van die dipbak. Gebruik nou weer die pen en meet 'n distansie van 10 voet af in die rigting wat die uitgang sal neem, en trek 'n reguit lyn van die pen af na die punt wat die middel van die bokant van die uitgang sal vorm. Hierdie lyn sal die middellyn van die uitgang wees. Trek twee ander lyne, elk 13 duim van die middellyn af en ewewydig daarmee, dan nog twee lyne elk 17 duim van die middellyn af en ook ewewydig daarmee.

 

 

Uitgrawing

Grawe die grond binne die sirkel uit tot op 'n diepte van 21 duim, en hou die kante van die put vertikaal. Grawe dan verder uit tot op 'n diepte van 5 voet, maar verminder die deursny van die put geleidelik totdat dit op die diepte van 5 voet, nie meer as 5 voet is nie. Om uit te vind of die uitgrawing reg gedoen is, kan 'n loodlyn van die gat in die dwarshout bo oor af laat sak word tot onder op die boom van die put en 'n pen ingeslaan word op die plek waar die lood die grond raak. Met hierdie pen as middelpunt en 'n stuk lyn en spyker kan, soos vantevore, die verlangde deursny op die boom van die put bepaal word. Nou kan die kante van die put ook skuins afgewerk word vanwaar dit begin nouer word na ondertoe.

 

Uitgrawing van die Uitgang

Vir die uitgang, moet die grond tussen die eerste twee ewewydige lyne uitgewerk word; begin by die bopunt van die uitgang en grawe al dieper sodat die val onder 12 duim bokant die vloer van die put inkom. Werk dan die kante skuins af op na die twee buitekantse ewewydige lyne toe sodat die top van die uitgang hy die dipbak-kant langs die buitekant lyne sal wees maar onder sal dit langs die kante van die sloot wees wat alreeds gegrou is. Die vloer van die uitgang word geleidelik wyer totdat dit boaan inmekaar loop met die twee buitekantste lyne.

 

Uitstraat van die Vloer

Maak die vloer van die put taamlik gelyk en lê 'n laag ronde klippe, nie noodwendig groter as kokosnote nie, daarop. Hierdie klippe moet vasgestamp word met 'n ligte voorhamer. Straat ook die vloer van die uitgang op dieselfde wyse.

 

Maak van Swaaihout

Die swaaihout of rigplank, wat gebruik word om die regte helling van die onderste gedeelte van die vloer te verkry, word gewys in Fig. 3. Die middelpaal is 'n stuk halfduims-pyp van 7 voet lengte of lank genoeg om van die vloer van die put tot bo by die dwarshout te reik. Die rigplank word gemaak van plafonplanke, die een teen die pyp is 4 vt. 6 dm. lank. Die breedte van die rigplank onder is 2 vt. ½dm. en bo 3 vt. ½ dm. Bo-op bly dit so breed vir 15 dm. langs die kant af en dan word dit geleidelik smaller totdat dit 2 vt. ½ dm. onder is. Die rigplank word aan die pyp vasgeheg met twee of meer stukke hoepelyster.

 

Insit van die Rigplank

Sit 'n groot waster oor die pen op die vloer van die put en skuif die pyp deur die gat in die dwarshout bo-oor en sit dit onder op die pen. Dit mag nodig wees om die gat effens te hol sodat die pyp maklik kan deurglip. Kyk dat die pyp absoluut regop staan; dit kan so gemaak word deur die pen onder effens te verskuif of die dwarshout bo-oor. As die pyp regop staan, kan die rigplank daaraan vasgesit word.

 

 

Bou van die Dipbak en uitgang

Met die steenwerk kan nou begin word. Die vloer kan nou dadelik met ronde klippe gestraat word waarvoor 'n sementmengsel van 1 deel sement op 3 dele sand gebruik word; hierdie mengsel moet goed in die openings tussen die klippe ingewerk word. Die muur van die dipbak is bedoel om alleen van 4½-dm. steenwerk te wees wat as dik genoeg gereken word. As verlang word om 'n 9 dm. muur te maak, moet toelating daarvoor gemaak word by die afmerk van die uitgrawings. Dis absoluut nodig om die stene eers deeglik in water te week alvorens hulle te lê, anders sal hulle te veel vog uit die pleister trek met die gevolg dat hulle later lekkasie sal veroorsaak. Die pleister wat in die steenwerk gebruik moet word, is 'n sementmengsel bestaande uit 1 deel sement op 4 dele sand. Die sand moet absoluut skoon wees.

 

Lê van die Stene

Die funksie van die rigplank is om as gids te dien in die lê van die stene. Die stene word gelê met hul kante na die buitekant van die rigplank toe maar nie vas daarteen nie. Omtrent 'n kwart duim ruimte word toegelaat. So gou die eerste steen van die laag gelê is, moet 'n potloodmerk op die rigplank regoor die bokant van die steen gemaak word. Al die ander stene word dan met hul bopunte na hierdie merk, toe gelê. As dit met elke laag stene gedoen word, sal die lae gelyk gehou word sonder behulp van 'n waterpas wat moeilik is om te gebruik op 'n ronde muur. Dit sal nodig wees om enige ruimte tussen die buitekant van die steenwerk en die binnekant van die uitgrawing, met grond te vul en vas te stamp terwyl die werk aangaan, want dit sal onmoontlik wees om dit behoorlik te doen as die dipbak eers klaar gebou is.

Die gate of openings tussen die ronde klippe waarmee die vloer bestraat is moet ook opgevul word met sement-modder en so gou die steenwerk van die dipbak die uitgang bereik, moet die kante van die uitgang ook gebou word. Dit is beter om dit op die manier te doen as om eers; die dipbak te bou en dan die uitgang. Laat die wydte van bodem van die uitgang by die dipbak 15 dm. wees, of sê 16 dm., om toe te laat vir 'n ½-dm. pleister aan elke kant sodat dit 15 dm. in geheel sal wees as dit klaar is, hoewel 'n ½ dm. meer of minder geen verskil sal maak nie.

 

Afmetings vir Steenwerk

Die steenwerk word opgebou tot omtrent 3 dm. van bo af met 'n breedte van 4½ dm. maar hiervandaan moet dit 9 dm. breed wees. Dit mag selfs goed wees om met die 9 dm. steenwerk te begin op 6 dm. van bo af. Wanneer die steenwerk 3 dm. van bo af is, word die volgende laag so gebou dat dit effens na binnekant toe oorhang, se 1½ dm., en die volgende laag dat dit nog verder oorhang, sê ook 1½ dm. Die volgende laag word dan weer 1½ dm. teruggebring soos aangetoon in illustrasies 2 en 3. Die doel hiervan is om die top van die dipbak af te rond sodat die skape nie kan seerkry as hulle ingesit word nie, en ook om die dipstof nie te veel te laat uitspat nie.

Die kante van die uitgang word ook 9 duim dik gemaak van omtrent 6 dm. van bo af, en net so hoog gebou as die top van die dipbak. Van 'n punt omtrent 4 vt. 6 dm., of 5 vt. van die middel van die dipbak af, word die kante van die uitgang geleidelik hoër gebou, soos aangetoon in illustrasie 2, om twee klein steenmuurtjies van 2 vt. of hoër te vorm wat tot: in die afdruiphokke aanloop.

 

Die Uitgangshek

Die hek vir die uitgang word gewys in Fig. 2. In Fig. 1 word die posisie van die hek gewys en net twee hek-ysters. Hierdie ysters is stukke waband waarin gate geboor is vir die boonste paal van die hek om in te swaai Die ysters moet vasgesit word in konkreet; hiervoor word ‘n opening in die steenwerk gelaat wat later met konkreet gevul moet word. Naby die top van die uitgang, aan die dipbak se kant moet 'n keerstang ingebou word om te voorkom dat die hek in die dipbak swaai. Hierdie keerstang is eenvoudig 'n stuk ronde of plat yster wat nie dikker as 'n halfduim behoef te wees nie.

Fig. 4 wys die hek. Dit word gemaak van sterk sinkplaat met 'n klomp gate in die onderste gedeelte geboor, en word vasgesit aan 'n yster raam. Boaan het dit 'n handvatsel of hefboom met 'n gewig aan wat bedoel is om die hek teen die keerstang te hou as die skape in die dip is. Die hek sal bolangs 1 vt. 10 dm. breed wees en onder 1 vt. 6 dm., en 2 vt. lank,

Die uitgangshek moet gelyk wees met die binnekant van die dipbak, anders sal die skape geneig wees om mekaar vas te druk met die uitkomslag. By die bou van die dipbak moet hierdie punt in die oog gehou word en die hek gelyk gemaak word met die binnekant van die dipbak.

 

Voltooiing van die Dipbak

Die steenwerk aan die bokant van die dipbak moet omtrent 2 vt, uitgebou word om 'n soort van rand te vorm, en behalwe dit moet die grond rondom ook sover moontlik met ronde klippe uitgelê word. Die hele dipbak, uitgang en steenwerk moet dan oorgepleister word. Die pleister binnekant die dipbak, of sover soos die dipstof sal reik, moet sementpleister van 1 sement op 3 sand wees. Buitekant kan die steenmuur afgepleister word met 1 sement op 5 sand. Op geen plek moet die steenwerk aan die weer blootgestel wees nie want dit kan mettertyd veroorsaak dat die stene breek, veral as gevolg van reëns en ryp.

 

Afdruiphokke

Boaan die uitgang sal daar waarskynlik die twee hekke wees wat toegang gee tot die afdruiphokke. Hierdie hokke kan van enige grootte wees, maar in ieder geval moet die vloer van die hokke gestraat word met plat of ronde klippe en dit moet skuins afloop na die dipbak toe. Langs die kant naasaan die dipbak moet die vloer 'n sloot hê, halfrond of reghoekig in deursny, nie meer as 3 dm. diep nie en nie meer as 6 dm. wyd nie. Hierdie sloot loop in 'n putjie wat buitekant die afdruiphok gemaak is, naby die dipbak. Die put is van stene, 12 dm. vierkant en 18 dm. diep. Die inloop na die put moet beskerm word met ogiesdraad om te voorkom dat daar vuilgoed in loop. Die uitloop van die put is naby die top en is 'n 2 dm. pyp wat terug lei na die dipbak.

Die pyp hoef nie baie laag in die dipbak in te loop nie, net onder die afgeronde top sal doen; en die pyp moet ingesit word terwyl die dipbak gebou word en nie as dit klaar is nie.

 

Voordele van Klipvloere

Vloere van ronde klippe word aanbeveel vir die dipbak en uitgang omdat dit goedkoper is as sementvloere. Die bodem van die dipbak kan ook gemaak word van stene oorgepleister met sement.

As stene gebruik word vir die vloer van die uitgang en dit word oorgepleister, sal dit nodig wees om lang ysters in te sit om trapplek vir skape te gee as hulle by die uitgang opklim want dis te verstaan dat hulle baie sal gly as die vloer heeltemal glad is.

Hierdie moeilikheid val weg as ronde klippe gebruik word. Dit sal nie nodig wees om die klippe met sement oor te pleister nie solang die skrefies tussen die klippe maar net goed opgevul word. Die klippe moet heeltemal skoon wees voor die sement ingewerk word en om die rede is dit raadsaam om water oor die klippe te gooi om enige vuilis te verwyder. As die water heeltemal weggedroog het, word die sementmengsel, taamlik slap aangemaak, oorgegooi en in die skrefies tussen die klippe met 'n troffel of 'n bondel drade of stokkies, vasgebind in die vorm van klein besempie, ingewerk. So 'n vloer word later heeltemal waterdig en dis baie goedkoper as 'n konkreetvloer veral as die klip vir die konkreet met die hand gebreek moet word.

 

Materiaal Benodig

Die materiaal benodig vir die bou van bobeskrewe dipbak is :-

Stene, 1,000; sement, 7 sakke; ronde klippe, 1 vrag; sand, 1 vrag. Die boukoste sal afhang van die plaaslike pryse van materiaal en arbeid, maar behoort nie duurder as £12 uit te kom nie.

 

Published

Boerdery in Suid-Afrika 3