Last update: April 3, 2012 02:59:47 PM E-mail Print

 

KAASAGTIGE LIMFKLIERONTSTEKING

 

EM van Tonder

 

Hierdie besmetting van skape wat gekenmerk word deur verswering van die limfkliere of absesse op enige plek van die liggaam of in die organe, is veral 'n groot probleem by Merinoskape wat uit die aard van die saak baie onderhewig is aan skeerwonde.

 

OORSAAK EN VERSPREIDING

Die siekte word veroorsaak deur die kiem Corynebacterium pseudotuberculosis (Corynebacterium ovis, ook genoem Preisz-Nocard-bakterium). Dit dring die liggaam gewoonlik deur wonde binne en veroorsaak lokale absesse of versprei na die naaste en selfs ander limfkliere waar dit dan groot absesse vorm.

Die belangrikste metode van besmetting en verspreiding van besmetting is deur skeerwonde, besmette skêre en klere van skeerders. Die kringloop word veral aangehelp deurdat ou skape wat gewoonlik in 'n mindere of meerdere mate absesse toon, gewoonlik eerste geskeer word en die jonger skoon en vatbare Skape laaste. Absesse wat raakgeskeer of in die skeerproses bars, besoedel die skêre, klere en vloer van die skeerhok, vanwaar die kiem dan direk met die wonde van die volgende skaap in aanraking kom. Die vangkraaltjies raak ook besmet deur sulke pasgeskeerde skape.

Ander wonde wat 'n groot rol speel by hierdie besmetting is kastrasie, stert afsit en selfs oormerkwonde, veral waar hierdie operasie in vuil stowwerige krale uitgevoer word, sonder behoorlike ontsmetting van instrumente en wonde. Die kiem kan vir lang tye in mis leef met die gevolg dat besmetting in ou krale opbou.

Verder kan die kiem ook deur steekgras, dorings, bosluise en selfs entwonde die liggaam binnedring. Verspreiding van besmetting deur dipbakke, veral waar dip kort na skeer geskied, is ook baie belangrik.

 

VOOR- EN NADOODSE TEKENS

Die mees algemene vorm van hierdie siekte word gekenmerk deur die vorming van absesse in die limfkliere voor die blad, in die boud en in die liesflap voor die boud. Die absesse ontwikkel stadig, word progressief groter en kan duidelik gevoel en dikwels gesien word. Die absesse kan aanvanklik redelik sag wees, maar voel later hard. Soms breek hulle uit na buite en toon 'n taaierige geelgroen etter. In die vroeëre stadia is die dier gewoonlik mank in die ledemaat waarvan die klier aangetas is. Soortgelyke absesse word ook in die limfkliere onder die ore, kake, teen die nek, tussen die longe en die lieskliere tussen die teelbalstringe van ramme of die uierklier van ooie aangetref. Verder kan onderhuidse absesse ook by die betrokke wand waar die kiem ingedring het ontstaan.

Baie gevalle kom ook voor waar verswering in die gewrigte en peesskedes of absesse in die lewer, die brein, rugmurg en longe gevorm word. In laasgenoemde geval bars die absesse gewoonlik in die borsholte uit en vorm aanhegtings (harsslagsiekte). Sulke diere toon tekens van vinnige en dikwels chroniese vermaering en geforseerde asemhaling en word gou moeg wanneer hulle aangejaag word.

Die nadoodse tekens bestaan hoofsaaklik uit die absesse en verswerings oral in die liggaam. Die chroniese en geïsoleerde absesse is omgewe met 'n dik wand met 'n term, kaasagtige, groengeel, korrelrige etter wat ringvormig soos 'n deurgesnyde ui vertoon.

 

DIAGNOSE, BEHANDELING EN VOORKOMING

Die verskyning van absesse in die limfkliere en elders en die afskeiding van groengeel, kaasagtige etter is baie tipies.

Behandeling bestaan gewoonlik uit die dreinering van absesse en behandeling van die absesholte met enige kiemdodende preparaat wat vir sulke behandelings voorgeskryf word. Dikwels moet sulke absesse snykundig verwyder word.

In die longvorm kan antibiotiese behandeling in die akute stadia toegepas word, maar in chroniese gevalle is daar weinig te doen. Voorbehoeding is van die uiterste belang by hierdie besmetting.

Die gereelde toepassing van behoorlike skeerhokhigiëne (kyk onder sponssiekte) is 'n uiters doeltreffende en praktiese metode om hierdie siekte te beheer. Nougesette uitvoering van higiëniese maatreëls in die skeerhok en by ander operasies kan binne die bestek van twee jaar die voorkoms van die siekte op 'n eiendom uitskakel. Terselfdertyd moet aangetaste diere geïsoleer en behandel word totdat hulle gesond is, voordat hulle teruggeplaas word. Hopelose gevalle moet liefs vernietig word.

Entstof teen Corynebacterium pseudotuberculosis (Corynebacterium ovis) is beskikbaar en skape kan op die ouderdom van 2 weke of ouer daarmee geënt word. Die eerste keer wat diere geënt word moet ent twee keer met 'n tussenpose van 4 weke toegedien word. Die weer stand duur slegs sowat 2 tot 3 maande en diere moet dus kort voor vermoedelike blootstelling geïmmuniseer word.

 

CORYNEBACTERIUM PYOGENES-BESMETTING

Hierdie kiem wat vryelik in die natuur voorkom is ook verantwoordelik vir 'n verskeidenheid van verswerings en verspreide absesse in die liggaam van skape. Die toestande behels mastitis (uierontsteking), etterige longontsteking, absesse oor die hele liggaam (uitgesonderd die limfkliere) en ander toestande soos gewrigs-, brein- en rugmurgontsteking.

Aangesien ook ander kieme by mastitis betrokke is, sal dit apart behandel word en sal hier slegs na die ander toestande verwys word.

 

BESMETTING EN VERSPREIDING

 

Dit is reeds genoem dat die organisme vryelik in die natuur voorkom. In geval van die genoemde toestande, met uitsondering van mastitis, vind besmetting deur middel van wonde plaas. 'n Verskeidenheid wonde soos skeerwonde, kastrasie, stert afsit, oormerke, bosluiswonde, steekgras, dorings, asook indringing deur die naelstring, is in gedrang.

 

VOOR- EN NADOODSE TEKENS

Die absesse wat oral kan voorkom bevat gewoonlik 'n geelgroen, vloeibare etter.

In geval van etterige longontsteking word simptome soos lusteloosheid, hoë koors, vinnige asemhaling, hoesbuie en neusloop waargeneem. Die dood tree gewoonlik binne enkele dae in. Die toestand wat ook as harsslagsiekte bekend staan, word by nadoodse ondersoek gekenmerk deurdat die longe harde, donkerrooi, uitgebreide areas met afwisselende etterige dele toon. Daar is ook dikwels kleinere of grotere holtes met 'n geelgroen, vloeibare etter. Dikwels is die borsholte ook aangetas en toon 'n etterige inflammasie met vasgroeiing van die longe.

Ander simptome varieer streng volgens die betrokke kondisie. So sal senuweesimptome soos bewerasie, waggeling, gedeeltelike of algehele verlamming, styfheid, ens. volg op brein- of rugmurgontsteking, terwyl mankheid en geswolle, pynlike ledemate weer gewrigsontsteking sal aandui.

 

DIAGNOSE, BEHANDELING EN VOORKOMING

Die besmetting kan alleenlik deur laboratoriumondersoeke bevestig word. Wanneer sulke probleme opduik, moet daar onmiddellik met die naaste veearts geskakel word, sodat behoorlike monsters geneem en 'n diagnose gemaak kan word en behandeling wat volgens die betrokke besmetting sal varieer, waar moontlik toegepas kan word.

Voorbehoeding is hoofsaaklik toegewese op behoorlike higiëne t.o.v. die skeerhok en ander operasies soos reeds voorheen bespreek.

Daar is ook 'n entstof beskikbaar wat veral op probleemplase aanbeveel kan word. Die immuniteit duur egter nie baie lank nie ( ± 3 maande) en daarom moet ent sover moontlik met oorleg geskied en sowat 4 tot 6 weke voor verwagte moontlike blootstelling toegedien word.

 

PASTEURELLOSE

Dit is 'n sporadiese, dodelike siekte wat deur Pasteurella-kieme veroorsaak word en wat onder andere ook by skape aangetref word.

Twee Pasteurella-stamme nl. Pasteurella haemolytica en Pasteurella multocida is verantwoordelik vir die toe stand wat as Pasteurellose beskryf word. Daar is tans sowat 12 tipes Pasteurella haemolytica en 4 tipes Pasteurella multocida bekend.

Die kieme kom normaalweg in die asemhalingsorgane van gesonde diere voor. Onder sekere omstandighede word dit egter kwaadaardig en veroorsaak dan die siekte en dood. Waarom die kieme net onder bepaalde omstandighede die siekte veroorsaak is nie bekend nie, maar dit is wel bekend dat dit veral onder diere in 'n swak kondisie of wat aan spanningstoestande blootgestel is, aangetref word. Sulke toestande behels klimaatskommelinge soos koue, reën, droogte, ens., uitputting deur aanjaag of vervoer in warm, swak deurlugte trokke oor lang afstande, of as gevolg van doserings en swaar wurmbesmettings, veral longwurmbesmetting.

 

VOOR- EN NADOODSE TEKENS

Jong lammers is die vatbaarste en 'n hoë persentasie vrektes kan onder hulle voorkom. Die toestande wat deur die kieme veroorsaak word sluit in longontsteking, lewerontsteking (bakteriese geelsug) en blou-uier. Aangesien laasgenoemde apart behandel word, sal slegs die simptome van die ander toestande bespreek word.

Van die ander twee toestande kom longontsteking die algemeenste voor en aangetaste diere word gekenmerk deur lusteloosheid, hoë koors en moeilike en gejaagde asemhaling wat dikwels gepaard gaan met hyging en hoesbuie.

Bakteriese geelsug word gekenmerk deur skielike vrektes en siek diere toon tekens van koors en die sigbare slymvliese het 'n ligte bleekgeel voorkoms.

By nadoodse ondersoek word daar verskeie grade van long- en dikwels ook borsvliesontsteking gevind. Die longe toon kleinere of grotere areas wat so lied of hard voel met afwisselende donker en grys verkleuring. Bloeding op die binne- en buite-oppervlakte van die hart en donkerrooi slymvliese van die neusgange word ook gevind.

Afgesien van die algemene liggeel verkleurde voorkoms van karkasse veroorsaak bakteriese geelsug ook 'n geswolle, bras geelgrys lewer en vergrote milt.

 

DIAGNOSE, BEHANDELING EN VOORKOMING

Die diagnose van longontsteking kan redelik maklik na aanleiding van simptome en nadoodse tekens gemaak word, maar aangesien verskeie kieme betrokke kan wees, kan die werklike oorsaak slegs met behulp van 'n laboratoriumondersoek bepaal word. Die geelsugvorm kan ook met ander geelsugtoestande verwar word. Dit is dus noodsaaklik dat 'n veearts se hulp ingeroep word sodat 'n akkurate diagnose gemaak kan word en siek diere onmiddellik behandel kan word.

Daar is 'n uiters doeltreffende entstof wat beide die stamme bevat, beskikbaar. Aangesien dit egter nie al die tipes van Pasteurella haemolytica bevat nie, is dit des te noodsaakliker dat die spesifieke oorsaak en dus ook spesifieke tipe van die kieme bepaal word, sodat 'n spesiale proefentstof berei kan word vir gevalle veroorsaak deur tipes van die stamme wat nie in die bestaande entstof is nie. Diere wat die eerste keer geënt word ontvang twee inspuitings met 'n tussenpose van 4 weke en daarna een inspuiting elke 6 maande. Skape kan vanaf die ouderdom van 2 weke en ouer gespuit word.

 

BLOU-UIER

Hoewel blou-uier eers slegs na die akute vorm van mastitis verwys het, word hierdie term tans deurgaans gebruik om enige vorm van uier-ontsteking by skape aan te dui. Hierdie siektetoestand word in 'n toenemende mate by alle skaaprasse en veral by stoetskape aangetref.

 

OORSAKE EN VERPSREIDING

Verskeie kieme kan by die probleem betrokke wees, nl. Staphylococcus aureus, Pasteurella haemolytica (verskeie tipes) Pasteurella multocida, Corynebacterium pseudotuberculosis, Corynebacterium pyogenes, Actinobacillus lignieresi, Actinobacillus seminis en moontlik ook Streptococcus  spp. Die kieme verskil met betrekking tot die rol wat hulle speel van area tot area. In sommige dele is Staphylococcus aureus die belangrikste oorsaak, terwyl Pasteurella haemolytica in die Karoo en Oos-Kaapland die belangrikste oorsaak is.

Dit is nie bekend wanneer hierdie kieme die uier binnedring nie. Ofskoon indringing in die meeste gevalle deur die speenkanaal kort voor die verskyning van die simptome geskied, kan baie van hierdie kieme blykbaar vir lang tye in die uierweefsel aanwesig wees voordat hulle, aangespoor deur stampe en kneusing van die uier, ontsteking veroorsaak.

 

VOOR- EN NADOODSE TEKENS

By skape word mastitis gewoonlik in 'n baie akute en In minder akute vorm aangetref. Staphylococcus aureus veroorsaak gewoonlik die baie akute vorm wat onmiddellik na of binne die eerste week van lam voorkom. Pasteurella-organismes veroorsaak feitlik altyd die gevalle wat ongeveer 4 tot 8 weke na geboorte voorkom, en ofskoon dit soms ook bale akuut is in geval van Staphylococcus aureus is die meeste gevalle egter in minder akute vorm.

Die tipiese akute vorm word gekenmerk deur skielike swelling van een of albei helftes, wat warm en pynlik is en aanvanklik 'n ligrooi tot donkerrooi voorkoms het by wit of ligkleurige skape. Dit gaan ook gepaard met hoë koors, getrek aan eetlus en vinnige asemhaling. Die lam bIêr aanhoudend en lyk dun en verhonger terwyl die ooi verseg dat hy drink. Die rooi kleur van die uier verander gou tot rooipers en uiteindelik blou of groenpers en word koud en gevoelloos. Indien die ooi bly lewe word die hele uier of 'n deel daarvan afgewerp, gevolg deur 'n breuk in die wol en afwerping van die vag.

Die minder akute vorm ontwikkel nie so vinnig nie, is ook pynlik en geswolle, maar toon nie die groenpers of bloupers kleurverandering nie en word nie afgewerp nie. Die gevalle is egter lief om op 'n bepaalde plek na buite oop te breek of om uiteindelik te verhard.

Die inhoud van die uier wissel van 'n helder tot donkerrooi bloederige vloeistof in die meer akute gevalle tot 'n taai etterige materiaal in die minder akute gevalle.

 

DIAGNOSE, BEHANDELING EN VOORBEHOEDING

Die diagnose van die aard van die probleem lewer nie moeilikheid nie, maar aangesien baie kieme betrokke is, kan die presiese oorsaak slegs met behulp van 'n laboratoriumondersoek bepaal word. Sulke gevalle moet dus na die naaste veearts geneem word sodat hy die nodige monsters kan neem en laat bevestig en die nodige tussentydse behandeling kan voorskryf of toepas.

Daar is uitstekende entstowwe beskikbaar teen beide Staphylococcus aureus- en Pasteurella-besmetting. Dit is dus noodsaaklik om monsters te laat ondersoek, nie slegs om te bepaal watter organismes betrokke is nie, maar ook watter tipe Pasteurella haemolytica, indien dit die oorsaak is. Die rede is dat nie aIle tipes van hierdie kiem in die bestaande entstof is nie, en dat 'n spesiale entstof berei kan word waar die veroorsakende tipe nie deur die entstof gedek word nie.

In beide gevalle word die ent van dragtige ooie met 'n tussenpose van 4 tot 6 weke aanbeveel.

 

Published

Bladskrifreeks : Wolproduksie E 8.2/1975