Last update: April 12, 2012 09:19:54 AM E-mail Print

 

Hoe om Merinowol te Klassifiseer

P.D. Rose

 

DIE uiteindelike sukses van die skaap- en wolnywerheid van die Unie hang af van:-

Die pogings van die afsonderlike wolboer om sy kudde te verbeter; die toepassing van wetenskaplike kennis in verband met die skaapnywerheid; die standaardisasie van wol vir die mark; 'n hersiening van die bestaande verkoopmetodes; en die organisasie van die boere op besigheids- en koöperatiewe lyne.

Die Landboudepartement doen sy uiterste bes om hierdie nywerheid vooruit te help want dit besef dat ons wol van die gewenste kwaliteit en standaard kan produseer as ons die beste metodes van skaapboerdery wil toepas. Verbetering is baie noodsaaklik wat ons bemarkingsmetodes betref. As gevolg van die lang afstande waar ons mee te doen het is dit feitlik onmoontlik om op een of twee marksentrums te konsentreer want dit sal 'n baie sterk kompetisie veroorsaak. Nieteenstaande dit behoort die klein verkopingskanale, b.v. die kleinhandelaar en sy agente, uitgesny te word want die doel is om net 'n paar bemarkingsentrums – veral by die hawens, tesame met beter spoorweg aangeleenthede, te hê.

Ons moet hoogmoedig wees op die manier waarop ons ons wol bewerk, en dit dan vir die beste prys wat ons kan kry verkoop deur dit aan die grootste mark te stuur.

 

Wat is Wolklassifikasie?

Baie mense dink dat 'n bietjie kennis gepaard met taamlik baie gesonde verstand al is wat nodig is vir die klassifikasie van wol; aan hierdie dwaalbegrip is die slegte naam wat die Suid-Afrikaanse wol in die verlede gehad het, en die verlies van 'n groot gedeelte van ons inkomste, veral toe te skryf. Ons moet nie praat nie van "sorteer" en "gesorteerde" skeersels nie maar van "klassifiseer" en "geklassifiseerde" skeersels.

Wolklassifikasie word in die skuur gedoen solang daar geskeer word en dit beteken die uitsoek van die heel vliese of dele daarvan nadat hulle afgerand is, in verskillende graderings of hope wat in verskillende bale gepak word.

Die sorteer van wol aan die anderkant vind by die meule plaas waar die afsonderlike vliese in groepies van stapels verdeel word volgens hulle spinkwaliteite waarby fynheid, lengte en gesondheid van vesel in aanmerking geneem word. Hierdie werk word gedoen deur spesiaal opgeleide wolsorteerders.

Die klassifikasie van wol is nie 'n baie ingewikkelde werk nie maar om dit deeglik te doen moet die wolboer op hoogte wees met wat die fabriseerder verlang omdat die hoogste pryse altyd verkry word vir die produk wat die beste beantwoord aan die eise van die koper. M.a.w. die doel van wolklassifikasie is om aan die wolboer die hoogste pryse te besorg en om dit te verkry moet die boor die klas wol produseer wat deur die handel verlang word.

Om die klassifikasie te vergemaklik is dit noodsaaklik dat die aanvangswerksaamhede in verband met skering, nl. optel, neergooi en die afranding en oprol van die vliese, behoorlik gedoen word. As die wol slordig afgerand word het dit noodwendig 'n slegte klassifikasie as gevolg.

 

Vyf Hoofpunte van Wolklassifikasie

Die vyf hoofpunte van wolklassifikasie en die waarde daarvan vir die fabriek is as volg:-

1. Die lengte, wat gewoonlik oor die duim gemeet word is van die grootste belang vanuit die oogpunt van die fabriseerder want dit beteken 'n ligter, sterker en gladder kledingstof. 'n Punt van nog groter belang in verband met lengte is eweredigheid want ons het nog nie 'n kam nie wat goed is vir vesels van baie verskillende lengtes wat somtyds in een afsonderlike stapel voorkom.

2. Gesondheid van die Vesel.- Hierdeur bedoel ons die spinkrag van die vesels en dit kan bepaal word deur 'n afsonderlike stapel aan die uiteindes te neem en dit te rek deur die draad goed styf oor die middelvinger te trek. As 'n snaarklank verkry word is die draad gesond en sterk genoeg vir praktiese gebruik. Spinkrag is absoluut noodsaaklik in die fabrieksbewerking van wol. Om hierdie rede moet die geknakte en "tingerige" vliese geskei en apart gehou word van die gesonde vliese.

3. Fynheid van die vesel, of die kleinheid van die deursny van die vesel, is een van die eerste vereistes van die fabriek want so baie van die ander gewenste eienskappe hang van die fynheid af. Fynheid en kortheid gaan dikwels saam, d.i. as ons teel om fynheid te verkry moet ons dikwels lengte opoffer en omgekeerd. Hoe fyner die vesel is hoe langer is die draad wat van 'n vaste hoeveelheid wol kan gespin word. Fyn wolvesels kartel beter en is meer rekbaar en buigsaam. Die spinkrag is ook eweredig met die fynheid, d.i. hoe fyner die wol is hoe groter is die spinkrag per deursny-eenheid. Dit tesame met die aanmekaarklouingsvermoë van die fyn vesels gee 'n langer en sterker draad as dieselfde gewig wol wat growwer vesels het. Om hierdie rede is dit noodsaaklik dat klassifiseerders van wol moet weet wat die verskil is tussen fyn en sterk wol.

4. Kleur kan veroorsaak word deur verskille in die olie en die hoeveelheid vreemde stowwe wat aanwesig is wat met die was uit die wol kan verwyder word. Sodanige kleursel van die wol is van minder belang vir die fabriseerder. Verskille in kleur wat egter toe te skryf is aan die natuurlike kleursel van die wol of aan skadelike brandstowwe is van soveel belang dat al die wol waarop dit voorkom verwyder moet word.

5. Die kondisie van die wol hang af van die gewig wat weer afhanklik is van die hoeveelheid olie, sand, vuilnis, plantaardige stof, ens., wat aanwesig is.

 

Hoeveel Klasse?

Die groot moeilikheid vir die onervare klassifiseerder of die kleinskaapboer is om te weet in hoeveel klasse hy sy wol kan klassifiseer. Oor die algemeen word dit as 'n goeie gewoonte beskou om die beste klas die grootste te maak maar moenie toelaat dat die hoeveelheid die kwaliteit beïnvloed nie. Moenie die skeersel in meer klasse verdeel nie as wat absoluut noodsaaklik is nie, d. w .s. moenie probeer onderskeidings maak nie wat glad nie bestaan nie en wat dan 'n hoeveelheid sterlotte as gevolg sou he. 'n Sterlot is 'n hoeveelheid vliese van dieselfde soort bestaande uit minder as vier bale en die aanvraag hiervoor is gladnie so groot as vir die groter lyne nie.

Geen vaste reël kan neergelê word nie betreffende die hoeveelheid klasse want baie hang af van die meriete van elke afsonderlike vlies maar die volgende kan as 'n algemene leidraad gevolg word:-

(1) 5-Baal Skeersel.- Net twee klasse, nl.

(a) 'n vlies klas en

(b) lokke en gevlekte wol. Rand nie te swaar af nie.

 

(2) 10-Baal Skeersel.-Drie klasse:

(a) 'n Klas vliese,

(b) 'n klas penswol en stukkieswol, en

(c) 'n klas lokke en gevlekte wol Rand 'n bietjie swaarder af.

 

(3) 15-20-Baal Skeersel.- Vier klasse :

(a) 'n Klas eerste vliese

(b) 'n klas tweede vliese,

(c) 'n klas penswol en stukke, en

(d) lokke en gevlekte wol. Rand swaar af.

 

(4) 30-40-Baal Skeersel.-Vyf klasse:

(a) 'n Klas eerste vliese

(b) 'n klas tweede vliese,

(c) 'n klas van eerste penswol en stukke,

(d) 'n klas penswol en stukke, en

(e) lokke en gevlekte wol.

 

(5) 45-Baal en Groter Skeersel

Dit kan in soveel klasse verdeel word as wat die klassifiseerder dit mag goeddink. Ons beveel aan dat sulke wolboere vir sover moontlik die standaarde moet volg wat deur die Wolgroeiers Vereniging van Middelburg, Kaap, op 22 Mei 1924 aangeneem is, maar terselfdertyd moet dit vermy word om 'n skeersel in sterlotte te verdeel.

Skeersels van minder as 600 skape, of 15 bale, moet geklassifiseer word onder (a)kamwol, twee klasse, (b) penswol en stukke, (c) lokke en gevlekte wol; wol van jaaroud skape wat nog nie van te vore geskeer is nie moet alleen in spesiale gevalle apart gehou word, d.i. as hulle baie beter is as die res van die skeersel. Rugwol moet alleen apart gehou word as hulle baie tingerig en stowwerig is.

 

Uniformiteit Noodsaaklik

Deur sekere duidelike standaarde vir wolboere neer te lê streef ons daarna om 'n sekere mate van uniformiteit deur die hele land te verkry, want uniformiteit in die gradering van enige soort produk is altyd tot voordeel van die koper, verkoper en produseerder. Hoe verder hierdie beweging versprei en hoe meer die kopers bekend raak met die verskillende merke, sal hulle met sekerheid weet watter soort wol om te verwag in 'n sekere klas wat 'n besondere merk het, waar die wol ook al vir verkoop aangebied word. Waar twee of meer klasse saam gebaal word moet hulle gemerk word met die merk wat die laer kwaliteit verteenwoordig.

As die wol gebaal word moet die wolkaste 'n bietjie meer wol bevat as wat nodig is vir een baal. Die wolkaste vergemaklik die werk van die klassifiseerder want deur hulle te gebruik is daar meer kans vir vergelyking; as 'n paar vliese in elke wolkas gelaat word gal dit help om die verskillende klasse te onderskei.

 

Wol van Lammers en jaar-oud-skape

Een-jaar-oud-wol is die eerste wol wat van 'n skaap wat ouer is as ag maande, en wat nog nooit van te vore geskeer is nie, geskeer word; hierdie wol het die mees gewenste hoedanighede soos byvoorbeeld sagtheid, rekbaarheid, buigsaamheid -hierdie eienskappe tesame met groter skoon opbringste en spinkrag maak dit geskik om vir spesiale doeleindes gebruik te word. Hierdie wol behoort apart gebaal te word as daar 'n genoegsame hoeveelheid is om 'n aparte klas te vorm maar so nie moet dit saam met die vliesklasse gebaal word.

Lammerwol moet onder alle omstandighede apart gehou word van die vliesklasse. Die uitsoek van die lammerwol sal baie vergemaklik word as die persoon wat die wol moet optel geleer word om die lokke en kort stukkieswol te verwyder voordat die vliese met die twee lamplanke van die vloer opgetel word. Baiemaal bevat hierdie wol growwe wit hare wat bekend is as " moederhare." Hierdie vliese, hoewel hulle baie helderder is as die wol van ander lammers, moet nie by die eerste maar by die tweede klas ingesluit word. As die lammerwol kort en swaar is moet dit saam met die lokke geklassifiseer word.

 

Die Klassifikasie van Afrandings

Waar lokke, gevlekte wol, en penswol in meer as een klas kan geklassifiseer word kan daar taamlik baie wins uit gemaak word en ons raai die boere aan om aan hierdie werk besondere aandag te gee. Lokke en pisgevlekte wol moet altyd apart van die ander stukke gehou word en kan saam gebaal word; boudwol wat baie hare het, wangwol en beenwol word saam met hierdie klas gebaal. Miskloste moet apart gehou word en moet in die son drooggemaak word voordat dit gebaal word. Penswol moet lig afgerand word om die pisgevlekte wol, sweetlokke, die gevlekte wol, ens., te verwyder. Penswol word gewoonlik apart gehou van die vliese want dit is gewoonlik korter, is geneig om tingerig te wees en is dikwels gekleur en vol saad. Wol wat opgevee word moet gesif word om die sand en vuilnis daaruit te kry en dan moet dit apart gebaal word. Klawersaadagtige wol moet altyd afsonderlik gehou word.

 

Die Wolpers

Na die wol geklassifiseer is moet die wolpers gebruik word want sulke bale lyk baie meer aantreklik en wat die algemene voorkoms van die skeersel betref sal dit die aandag van die koper trek en vertroue by hom inboesem. 'n Wolpers betaal homself binne 'n paar jaar.

Gebruik merkplate en merk die bale aan die kopend, (Die boer wat trots is op sy wol sal seker nie vergeet om sy naam en die naam van sy plaas daarop aan te gee nie.)

 

Published

Boerdery in Suid-Afrika 1