Last update: April 2, 2012 03:04:36 PM E-mail Print

 

SKAAPBESTUURSPROGRAM VIR KUDDEBOERDERY IN DIE KAROOSTREEK

 

FE Marx

Grootfontein

 

DAAR is afdoende bewyse dat goeie of swak veebestuur die verskil maak tussen sukses of 'n mislukking met enige veeboerdery. Die rede hiervoor is dat veebestuur feitlik alle fasette van 'n veeboerdery insluit en derhalwe is dit 'n omvangryke taak wat die volgehoue aandag van die boer moet geniet.

Omdat 'n veebestuursprogram deur so baie faktore beïnvloed word wat selfs van plaas tot plaas verskil, is dit slegs moontlik om sekere riglyne neer te lê waarvolgens gehandel moet word.

Hierdie skaapbestuursprogram is so opgestel dat boere die belangrikste bestuurspraktyke, doseer- en inentingsprogramme maandeliks kan naslaan. Gerieflikheidshalwe word 'n paar aanvullende lekke tot veldweidings en 'n liggaamsgewigtelys vir jong skape by die program ingesluit.

 

HERFSLAMSEISOEN

Januarie

Monster 20 ooilammers (± 9 maande oud) en weeg hulle maandeliks. Vergelyk die gemiddelde gewig met die op die gewigtelys vir dieselfde ouderdom en gee 'n aanvullende lek indien nodig.

Selekteer April-gebore ooi- en hamellammers op liggaamsgewig, tipe en bouvormvoortreflikheid en hou 30% ooi- en 25% hamellammers, bereken op die getal teelooie en hamels wat normaalweg in die kudde aangehou word, as toekomstige verplasingsdiere. Hou die goedgekeurde ooilammers as 'n afsonderlike trop tot na hulle vir die eerste keer gepaar is. Groepeer die goedgekeurde hamellammers met die volwasse hamels in gevalle van beperkte kampe, andersins kan hulle ook afsonderlik gehou word tot na finale seleksie op ± 18 maande ouderdom. Verkoop die ou en prulramme.

Indien een of meer van die siektes 'n probleem op die plaas is, ent die dragtige ooie met Pasteurellose, Tetanus en/of Clostridium septicum. Doseer alle skape breë spektrum parasietmiddel.

 

Februarie

Verkoop die surplus ooi- en hamellammers. Doseer alle skape met 'n breëspektrum parasietmiddel. Indien nodig ent dragtige ooie teen Pasteurellose, Escherichia coli, Tetanus, Bloedpens en/of CI. septicum. Ent ramme teen Dikkop.

 

Maart

Skenk spesiale aandag aan die weiding van die dragtige ooie en indien nodig gee byvoeding drie weke voor lam. Vang die swaar dragtige ooie uit die trop en hou hulle afsonderlik in 'n spaarkamp waarin hulle moet lam.

Voetdip alle skape in kampe waar verlammingsbosluise voorkom.

 

April

Indien moontlik reël dat die dragtige ooie onder toesig lam en skei die ooie met lammers daagliks van die dragtige ooie. Drie aangrensende spaarkampe om in te lam, vergemaklik die skei van ooie met lammers van die dragtige ooie deur die dragtige ooie in die namiddag na 'n volgende kamp, en in die more na 'n derde kamp te skuif. Dit laat baie tyd om met min arbeid die ooie met lammers, wat die vorige dag en gedurende die nag gelam het, die volgende dag na die lammerkampe te skuif. Hou ooie met tweelinglammers tot na speen as 'n trop afsonderlik op groenweiding of in 'n spaarkamp plus 'n aanvullende lek. Ooie met enkellammers op goeie spaarveld en as groenweiding beskikbaar is, wei twee ure daagliks op  groenvoer.

Vang al die sigbaar dragtige ooie uit die trop ooie wat gepaar was en groepeer met die dragtige ooie in die lamkamp. Doseer die jong ooitjies, hamels en ramme met breëspektrum parasietmiddel. Voetdip alle skape in kampe waar verlammingsbosluis voorkom.

 

Mei

Lakterende ooie met enkellammers op spaarveld en daagliks twee-uur weiding op groenvoer indien beskikbaar. Ooie met tweelinglammers op groen weiding of op spaarveld met byvoeding. Merk swak moeders en die ooie wat nie gelam het nie en bemark hulle na skeer in Oktober of November.

In gevalle waar Ensoötiese aborsie voorkom, ent die lammers daarteen. Indien nodig, ent ooie en lammers teen Corynebacterium ovis. Sny sterte en kastreer die lammers en maak koggelramme van 'n paar ramlammers.

 

Junie

Lakterende ooie op goeie spaarveld en indien beskikbaar twee uur per dag op groenvoer of stel kruipvoeding vir lammers beskikbaar indien nodig. Dieselfde voeding word aan ooie met tweelinglammers gegee, behalwe dat kruipvoeding op veldweiding noodsaaklik is. Kruipvoeding word naby die waterkrippe vir lammers beskikbaar gestel.

Indien nodig ent lammers teen Pasteurellose en Corynebacterium ovis. Voetdip alle skape in kampe waar verlammingsbosluis voorkom.

 

Julie

Die voeding van lakterende ooie met enkel- en tweelinglammers is dieselfde soos beskryf vir Junie.

Doseer die lammers en alle ander skape met 'n breëspektrum parasietmiddel. Ent die jong ooitjies teen Ensoötiese aborsie terwyl die volwasse ooie ook daarteen ingeënt word as dit nodig is. Ent alle skape uitgesonderd die lammers teen Sponssiekte.

 

Augustus

Speen die lammers op goeie veld of veld plus twee uur weiding op groenvoer per dag of op veld en 'n hoe proteïenlek. Plaas die ooie op goeie veldweiding.

Ent die speenlammers teen Bloednier en Sponssiekte, en al die ander skape teen Bloednier en Bloutong. Voetdip alle skape in kampe waar verlammingsbosluise voorkom. Koop verplasingsramme aan en ent hulle teen Bloednier en Bloutong indien nodig.

 

September

Skei die ooi- en hamellammers in afsonderlike troppe. Merk en weeg 20 ooilammers wat hierna maandeliks geweeg word en vergelyk die gemiddelde gewig met die op die gewigtelys. Klas die jong verplasingsooie en -hamels (± 17 maande oud) volgens bouvorm- en wolvoortreflikheid en hou die gekeurde ooitjies afsonderlik tot na paring in November of Desember. Klas die ooie en hamels vir ouderdom. Skenk spesiale aandag aan die voeding en versorging van die ramme voor paring.

Ent die speenlammers teen Bloednier en as nodig ook teen Pasteurellose. Ent al die teelooie en droë skape teen Slenkdalkoors en Wesselsbronsiekte. Doseer al die skape insluitende die speenlammers met 'n breëspektrum parasietmiddel.

 

Oktober

Skeer alle skape in volgorde, ou ooie en hamels, prulle, jong skape, teelooie, hamels, ramme en laastens die lammers. Dip na skeer. Hou die geselekteerde jong ooie in 'n afsonderlike kamp en verdeel die volwasse teelooie in verkieslik vlaktekampe en in troppe van nie meer as 300 nie. In gevalle van swak weiding kan 'n prikkelvoeding drie weke voor paring aan die ooie gegee word.

Sit 2 tot 3% koggelramme by die ooie 14 dae voor paring op 16 Oktober. Laat die gebruikramme vir vrugbaarheid getoets word. Ent die ooi- en hamellammers teen Slenkdalkoors en Wesselsbronsiekte en doseer hulle teen Melkwurm.

 

November

Haal koggelramme uit en doen handdekking indien enigsins moontlik, so nie sit 3% vrugbare ramme by die ooie in die verskillende kampe. Jong ooie (19 maande oud) word in 'n afsonderlike kamp verkieslik met jong ramme gepaar. Hou toesig oor die geslagsaktiwiteit van die ramme en merk die onaktiewes.

As koggel ramme vooraf gebruik word, word 30 dae paring in klein troppe en klein kampe as voldoende beskou, andersins is dit 6 weke. As handdekking of kunsmatige inseminasie toegepas word, merk en verkoop die ooie wat nie op hitte gekom het nie. Verkoop ou ooie, ou hamels en prulle. Ent die ooi- en hamellammers teen Bloutong en indien nodig doseer teen Melkwurm.

 

Desember

As koggelramme nie vooraf gebruik was nie, verwyder dan die ramme van die ooie op 14 Desember. Gee goeie weiding aan die ramme om vinnig te herstel.

Groepeer die jong ooie na paring met die volwasse ooie op goeie weiding. Moenie ooie binne 14 dae nadat ramme verwyder is doseer of hanteer nie.

As die aluingepresipiteerde Bloednier-entstof in September op die April gebore ooi- en hamellammers gebruik was, ent dan weer teen Bloednier teen die einde van die maand. Ent alle skape teen Corynebacterium ovis indien nodig.

 

VROë LENTELAMSEISOEN

Januarie

Verkoop die prulle, ou en surplus skape. Koop verplasingsramme aan. Skei die ooi- en hamellammers in afsonderlike troppe. Monster en weeg 20 ooilammers wat hierna maandeliks geweeg word en vergelyk die gemiddelde gewig met die op die gewigtelys.

Ent die ooi- en hamellammers teen Bloednier en Sponssiekte en ent die ooie teen Ensoötiese aborsie en Sponssiekte. Doseer al die lammers teen Melkwurm.

 

Februarie

Sit 2 tot 3% koggelramme by die volwasse ooie en verdeel hulle in troppe van nie meer as 300 nie, verkieslik in vlaktekampe en sit dieselfde persentasie koggelramme by die jong ooie (± 19 maande oud) in 'n afsonderlike kamp op 14 Februarie. Toets die gebruiksramme vir vrugbaarheid.

Ent die ooi- en hamellammers teen Bloutong, Bloednier asook teen Pasteurellose indien nodig. Ent ramme teen Dikkop indien nodig en skenk spesiale aandag aan die voeding voor paring. Doseer alle skape breëspektrum parasietmiddel.

 

Maart

Haal koggelramme uit en doen handdekking indien enigsins moontlik, so nie plaas 3% vrugbare ramme by die ooie in die verskillende kampe. Jong ooie (19 maande oud) word in 'n afsonderlike kamp verkieslik met jong ramme gepaar. As koggelramme vooraf gebruik word, word 30 dae paring in kleinkampe as voldoende beskou, andersins is dit 6 weke. Hou toesig oor die geslagsaktiwiteite van die ramme en merk die onaktiewes. As handdekking of kunsmatige inseminasie toegepas word, merk en verkoop die ooie wat nie gedurende paring op hitte gekom het nie.

Ent die lammers met Slenkdalkoors- en Wesselsbronentstof. Doseer al die lammers met breëspektrum parasietmiddel.

 

April

As koggelramme nie vooraf gebruik was nie, verwyder dan die ramme van die ooie op 14 April. Gee goeie weiding of byvoeding aan die ramme om vinnig te herstel en verkoop die ou en onaktiewe ramme.

Groepeer die jong ooie na paring met die volwasse ooie in dieselfde kamp of kampe. Moenie ooie binne 14 dae nadat ramme verwyder is doseer of hanteer nie. Selekteer Augustus gebore ooi- en hamellammers op liggaamsgewig, tipe en bouvormvoortreflikheid en hou 30% ooi- en 25% hamellammers, bereken op die getal teelooie en hamels wat normaalweg in die kudde aangehou word as toekomstige verplasingsdiere. Hou die goedgekeurde ooilammers as 'n afsonderlike trop tot na hulle vir die eerste keer gepaar is en groepeer die goedgekeurde hamellammers met die volwasse hamels in gevalle van beperkte kampe, andersins kan hulle ook afsonderlik gehou word tot na finale seleksie op ± 18 maande ouderdom. Weeg die 20 gemerkte ooilammers en as hulle nie almal vir verplasingsdoeleindes goedgekeur is nie, vul dan aan uit die goedgekeurde ooitjies. Doseer alle skape einde April  met 'n breëspektrum parasietmiddel.

 

Mei

Alle skape op veldweiding. Verkoop die surplus ooi- en hamellammers. As die aluingepresipiteerde Bloednier-entstof in Februarie vir die Augustus-gebore ooi- en hamellammers gebruik was, ent hulle dan weer met Bloednier-entstof. In gevalle waar nodig ent alle skape met Coryne-bacterium ovis. Voetdip alle skape in kampe waar verlammingsbosluis voorkom.

 

Junie

Dragtige ooie op goeie spaarveld. Ent dragtige ooie met Pasteurellose, Tetanus, Clostridium septicum of Bloedpens-entstof indien nodig. Voetdip alle skape in kampe waar verlammingsbosluis voorkom.

 

Julie

Vang swaar dragtige ooie uit en hou afsonderlik in 'n spaarkamp en gee byvoeding indien nodig. As groenvoer beskikbaar is, wei vir een tot twee uur per dag vanaf 14 dae voor lam.

Ent die jong ooitjies teen Ensoötiese aborsie en Sponssiekte. Ent dragtige ooie teen Pasteurellose,  Tetanus, E. coli, Clostridium septicum of Bloedpens-entstof indien nodig. Doseer alle skape met 'n breëspektrum parasietmiddel.

 

Augustus

Dragtige ooie in 'n spaarkamp. Indien moontlik reël dat die dragtige ooie onder toesig lam en skei die  ooie met lammers daagliks van die dragtige ooie. Drie aangrensende kampe om in te lam vergemaklik die skei van ooie met lammers van die dragtige, ooie deur die dragtige ooie in die namiddag en in  die more na 'n volgende kamp te skuif. Dit laat baie tyd om met min arbeid die ooie met lammers wat  die vorige dag en gedurende die nag gelam het, die  volgende dag na die betrokke kampe te skuif. Hou ooie met tweelinglammers tot na speen as 'n trop afsonderlik op groenweiding of in 'n spaarkamp  plus 'n aanvullende lek. Ooie met enkellammers op spaarveld en as groenweiding beskikbaar is, wei vir twee uur daagliks op groenvoer. Vang al die  sigbaar dragtige ooie uit en groepeer met die dragtige ooie in die lamkamp.

Ent die jong ooitjies, hamels en ramme teen Bloutong en Bloednier. Voetdip alle skape in . kampe waar verlammingsbosluis voorkom. Ent ramme teen Dikkop indien nodig.

 

September

Voeding van lakterende ooie dieselfde as vir Augustus en indien enigsins moontlik, beperk die grootte van die troppe tot 200 ooie volgens die ouderdom van die lammers ten minste tot aan die einde van die maand. Merk swak moeders en ooie wat nie gelam het nie, en bemark hulle na skeer in Desember of Januarie. Sny sterte, kastreer lammers en maak koggelramme van 'n paar ramlammers.

Ent ramme teen Dikkop indien nodig. Doseer alle skape uitgesonderd die lammers met 'n breëspektrum parasietmiddel.

 

Oktober

Voeding van lakterende ooie dieselfde as vir September met die moontlikheid om kruipvoeding aan veral die tweelinglammers beskikbaar te stel indien nodig. Merk die 20 gemerkte ooitjies en gee byvoeding indien nodig. In gevalle waar Ensoötiese aborsie by lammers voorkom, ent die lammers daarteen en ent hulle ook teen Pasteurellose en Corynebacterium ovis indien nodig. Ent die lakterende ooie teen Bloutong en Bloednier.

 

November

Alle skape insluitende lakterende ooie op veldweiding en indien nodig gee kruipvoeding aan lammers. Klas die jong verplasingsooie en hamels (± 15 maande oud) volgens bouvorm- en wolvoortreflikheid en hou die goedgekeurde ooitjies afsonderlik tot na paring in Maart en April. Klas die ooie en hamels vir ouderdom en hou hulle gesamentlik in 'n afsonderlike trop saam met die prulle en surplus skape.

Ent die lammers teen Pasteurellose en Corynebac-terium ovis indien nodig. Ent die ooie, ramme en hamels teen Slenkdalkoors en Wesselsbronsiekte. Speen die lammers tydens laaste week van November en indien nodig doseer hulle teen Melkwurm.

 

Desember

Skeer alle skape in volgorde, ou ooie en hamels, prulle, jong skape, teelooie, hamels, ramme en laastens die lammers. Dip alle skape na skeer.

Ent volwasse skape teen Corynebacterium ovis indien nodig. Doseer alle skape, insluitende speenlammers, met 'n breëspektrum parasietmiddel.

 

ALGEMEEN

 

ERKENNING

Dr E.M. van Tonder - vir die dosering en inentingsprogram, Merinotelers se Kwartaalblad, April 1976.

Mnr. G.A. Jacobs - vir die opstel van die aanvullende lekke en byvoeding vir Karootoestande.

 

 

 

Published

Karoo Agric 1 (2), 25-30