Last update: April 11, 2012 08:25:34 AM E-mail Print

 

‘n Goedkoop en doeltreffende valnes

CR Liebenberg

 

DIE uitvinding van die valnes het 'n geweldige uitwerking gehad op die algemene verbetering van eierproduksie oor die hele wêreld. Hierdie uitvinding dateer terug tot 40 jaar gelede en dit is eers feitlik gedurende die afgelope 20 jaar dat die waarde hiervan deeglik besef is. Die invoering van die valnes het as gevolg gehad dat fisiese eienskappe waarvolgens henne vandag beoordeel.word vir eierproduksie aan die lig gekom het of vasgestel kon word, m.a.w. 'n hele nuwe kuns en wetenskap moes ontwikkel om die beoordeling van pluimvee moontlik te maak.

Die ontdekking en gebruik van die valnes is hoofsaaklik verantwoordelik vir die hoë eierproduksierekords wat vandag bekend is. Sy waarde word nie alleen vasgestel by die toetsing van 'n hen vir 'n gegewe periode nie, maar dit is ook verantwoordelik vir die stoetuitbroeirekords en nageslagstoetsing laasgenoemde twee faktore is absoluut noodsaaklik by die teling en verbetering van pluimvee. Met die koms van die valnes het natuurlik verskillende patente op die mark verskyn – sommige meer ingewikkeld as ander.

Die hoof eienskap waaraan 'n valnes moet voldoen is dat sodra die hen in die nes gaan, moet die nes outomaties agter haar sluit sodat sy nie weer self kan uitkom nie, ten minste nie voor sy die eier gelê het nie. Patente wat hierdie genoemde eienskap aan valneste gee, is menigvuldig, en valneste is gewoonlik in 'n kompakte vorm van ongeveer 11 by 12 duim in omtrek en 7 duim diep. 'n Voorbeeld van hierdie tipe nes word gesien op Fig. 6-die sogenaamde Connecticut-nes. Die groot nadeel aan hierdie tipe nes verbonde, is dat nadat die hen die eier gelê het sy kriewelrig word om te ontsnap en as sy nie dadelik uitgelaat word nie, trap sy op die nes rond, breek of kraak die eiers, bevuil hulle of begin selfs in die nesstrooi rond te krap.

'n Ander nadeel is dat nooit van buite af gesien kan word of die eier alreeds gelê is of nie, en dit veroorsaak storings of verskrik die hen.

 

Eienskappe van Valneste

Die eienskappe waaraan valneste moet beantwoord, kan kortliks onder die volgende punte opgesom word:-

  1. Dit moet doeltreffend wees, d.w.s. dit moet verhoed dat sekere henne die kuns aanleer om uit en in te gaan sonder dat hulle gevang word.

  2. Dit moet gou en maklik werk.

  3. Dit moet goedkoop wees om te maak of te koop.

  4. Genoeg ventilasie en lig verskaf.

  5. Dit moet maklik ontsmet kan word, skoon en sanitêr wees.

  6. Die nes moenie so wees dat dit die hen beskadig of seermaak wanneer sy in- of uitgelaat word nie.

Indien iemand aan die Suid-Afrikaans Telersregister behoort, is dit 'n vereiste dat hy of sy gedurende die teelseisoene valneste moet gebruik in die teeltome. Sommige telers gebruik ook valneste gedurende die grootste deer van die jaar om die jong henne te toets.

 

Beskrywing van 'n Valnes

Die valnes, soos hier onder verduidelik in die illustrasies, sluit al die bogenoemde eienskappe in. Die nes is op die Grootfonteinse Landboukollege gemaak en word al vir die afgelope vyf jaar daar gebruik. Dit is goedkoop en doeltreffend. Die korrekte afmetings word op die plan aangegee en dis maklik om te maak en te hanteer. Behalwe bogenoemde eienskappe waaraan valneste moet voldoen, besit hierdie valnes ook die voordeel dat sodra die hen klaar gelê het en van die nes af opstaan, kom sy uit in die klein afskorting voor, in plaas van op die nes opgesluit te bly en die eiers te beskadig. Die opsigter haal haar dan voor by die deurtjie uit, lees haar nommer, skrywe dit op die eier en stel die nes weer.

 

 

Die onderdele van die valnes is as volg:

(a) is die valdeurtjie wat aan die raamwerk vasgemaak is met twee stukkies soolleer of twee klein skarniertjies(b), en (c) is die draadjie waarmee die valdeurtjie gestel word. Die mate van opening van die valdeurtjie word gereguleer met hierdie draadjie (c). As die draadjie, wat bo aan die sifdraad vas is, langer of korter gemaak word, word die opening groter of kleiner onderskeidelik. Die punt van hierdie draadjie word effens gebuig sodat die valdeurtjie wanneer dit gestel is, daarop kan rus. Sodra die hen ingaan, lig sy die deurtjie met haar rug of stert, en dit swaai die hakkie los en dan val die deurtjie agter die hen toe.

Die raamwerk (d) waaraan die neste geheg word, word gemaak van gewone plankies, toegespan met sifdraad, en vooraan word die valdeurtjie geheg. Hierdie raamwerk is los voor die neste, sodat in die tyd wanneer valneswerk nie meer nodig is nie, dit eenvoudig weggeneem kan word, en die neste as gewone oop neste gebruik word. By die boonste deurtjie (f) word die eiers uit die neste gehaal en selfs ook die henne.

Die nes kan ook van gewone paraffienblikke gemaak word (h). Die blik word eenkant in sy lengte oopgesny, asook die selfde twee kante bo en onder, en word dan oopgebuig. Om stewigheid aan die blikneste te gee, word twee stukkies plank voor en agter, (i) op die plan, gespyker. Die neste is reëndig en kan buite staan. Indien die son baie warm is, kan die blikneste met koolteer binne en buite geverf word - dit versterk ook nog die blikke self. 'n Voortjie rondom die neste help om reënwater daarvan weg te hou. Dit is ook wenslik om die houtraamwerk met koolteer eenmaal elke jaar of twee te verf, veral as die neste buite gebruik word.

 

 

Algemene Gebruik van Valneste

Die valnes het vandag 'n onafskeidelike deel geword van die tipe pluimveeboerdery waar geteel word vir verhoogde eierproduksie: Om die indiwiduele uitbroeiresultate van henne te kry of om 'n geslagsrekord op te bou van sekere lyne, is dit absoluut noodsaaklik om van die valnes gebruik te maak. Diegene wat hul jong hoenders jaarliks wil toets vir eierproduksie maak vandag ook gebruik van die enkel toetshokke, soos wat gebruik word op die Landboukolleges en by die eierlê-wedstryde. Dit beteken wel 'n groter belegging per hen, dog 'n groter besparing in arbeid, aangesien die henne nie gedurig uit die neste gehaal moet word nie. Vir diegene wat alleen gedurende broeityd rekords wil opstel, is die valnes vandag nog die enigste doeltreffende middel. Dis wenslik om vir elke 3 tot 5 henne een enkel nes te voorsien, en gewoonlik is 4 sulke neste aanmekaar gebou, soos in Fig. 9 aangedui doeltreffend vir 'n broeitoom wat bestaan uit 15 henne. (Tekening deur J. de Szabo, Lektor Ingenieurswese.)

 

Published

Boerdery in Suid-Afrika 15