Last update: April 12, 2012 09:28:51 AM E-mail Print

 

'n Ronde Watertenk vir Vee

E. J. VAN MEERTEN

 

IN streke waar daar g'n riviere is nie of waar hulle droog is vir die grootste gedeelte van die jaar en waar lewende hawe dus van boorgate en windmeule afhanklik is vir hulle watervoorraad, is dit gewoonlik 'n moeilike vraagstuk om voorsiening te maak vir 'n voldoende en suiwer voorraad water tensy die boer bereid is om geld te spandeer aan die oprigting van 'n omslagtige reservoir of drinktrôe.

Dit was die gewoonte in die verlede en selfs nou nog om 'n klein dammetjie onderkant die windmeul te maak en dan om die water wat die windmeul uitpomp daarin te laat loop. Sulke veedrinkdamme is gewoonlik net van grond gemaak en is nie baie bevredigend nie. Vee wat gaan water drink loop in die dam in en maak die water modderig, behalwe die vuilgoed wat hulle daarin saamdra. Die water wat uit so 'n dam suiwer en die oormatige verdamping maak dit nodig om die pomp byna aanhoudend aan die loop te hou wat nie te goed vir die pomp is nie vernaamlik as laasgenoemde ver van die huis af staan en nie gereeld kan na gekyk word nie. Verder verskaf hierdie soort damme 'n broeiplek vir muskiete.

Die gronddam is tot 'n seker mate vervang deur 'n behoorlik gemaakte klipreservoir. So 'n klipreservoir kan ses voet diep wees en gewoonlik is sy mure drie voet dik, vierkantig of reghoekig. 'n Drinktrog kan teen die muur van die reservoir gebou word of anders kan afsonderlike drinktrôe 'n endjie van die reservoir gebou word met die nodige pype om die water aan te bring.

Weens die dik mure wat nodig is, is die koste om 'n reservoir te bou altyd betreklik hoog gewees en verskillende pogings is aangewend ten einde die vraagstuk op te los om 'n reservoir met 'n groot inhoudsvermoë te bou teen 'n nie al te groot prys nie.

Die moeilikheid kan gedeeltelik opgelos word deur 'n klein reservoir te bou waarvan die vloer gelyk is met die omliggende grond. Dit sal dan eenvoudig 'n grondwal beteken wat tot die vereiste hoogte opgegooi is. Daar die wal net van grond is en gedurende making miskien nie vas genoeg gegooi is nie, moet dit taamlik breed aan die voet wees en sekerlik nie nouer as twee voet bo-op vir die hoeveelheid water, wat so 'n reservoir kan hou, is die grondwerk van die walle partymaal oormatig. Bowendien, as die grondwal nie goed beskerm word nie, staan dit in gevaar om deur reent en wind beskadig te word en langsamerhand stukkend te raak vernaamlik aan die waterkant. Om die rede is dit nodig om die wal aan die binnekant met geskikte klippe uit te lê en ook om dit aan die binnekant met sementkIei uit te pleister om die water nie deur die wal te laat lek nie. Op die lang duur kom so 'n dam baie duur uit en miskien is daar meer onkoste aan verbonde as aan 'n behoorlik gemaakte klipreservoir.

 

'n Ekonomiese Reservoir

Wat dan nodig is, is 'n reservoir wat nie te veel plek in beslag sal neem nie, 'n goeie hoeveelheid water sal bevat, waterdig sal wees met 'n nie te groot wateroppervlak aan die lug blootgestel nie om dus verdamping so min moontlik te maak. 'n Privaat ingenieur in die middellande het 'n jaar of meer gelede tot die gedagte gekom om 'n ronde reservoir van versterkte konkreet te bou en om die reservoir se wal net 21; duim dik te maak en om dit met geskikte materiaal te versterk wat hy gevind het in 'n baie sterk soort gegalvaniseerde omheinings- en jakkalsproefdraad. Hy het proefnemings met 'n tenk gemaak en dit heeltemal bevredigend gevind.

Hierdie tenk wat 9,000 gallon bevat is in seker opsigte verskillend van die gewone soort tenk. Die muur byv staan nie op enige fondament as sodanig nie. Die oppervlak waarop die tenk moet staan, word eenvoudig gelyk gemaak en die vloer wat van droë, harde keistene is, kom op die oppervlak wat aldus voorberei is. Hierdie keistene word na aanmekaar gelê en goed ingestamp. Op die vloer word die versterking vir die mure aangebring en die vorms vir die giet van die konkreet word bymekaar gesit om die versterking. 'n Sterk sementklei, enigsins slap aangemaak, word dan in die vorms gegooi en ingestamp sodat die klei die ruimtes tussen die keistene onder die vorms goed opvul. Die klei wat op die manier gelê word, hoef nie diep te wees nie; 'n paar duim is gewoonlik genoeg. Na die sementklei word die konkreet ingegooi. Hierdie konkreet is van 'n sterk mengsel, saamgestel uit; 1 deel sement, I½ deel sand en 3 dele gebreekte klip. Die sand en die klip moet vooraf gewas word as daar vuilgoed of vreemde stowwe aanwesig is; die klip word gebreek klein genoeg om deur 'n ring, een duim in deursnee te gaan.

Die tenk moet ses voet diep wees en die muur kan in twee afdelings gegiet word of meteens in een gieting – dit hang af van die diepte van die vorms. Die vloer word eenvoudig met sementklei of 1 deel sement en 3 dele sand oordek en hoef nie eers gepleister te word nie.

Om die water uit te laat word 'n drie duim pyp vroegtyd ingebou; hierdie pyp lei na 'n voor of waar die water ook al nodig mag wees.

 

'n Ronde Drinktrog

'n Drinktrog word om die tenk gebou wat omtrent 15 duim breed en 12 duim diep is. 'n Duimpyp deur die muur van die tenk in die trog gesteek, vorm die verbinding tussen die tenk en die trog. terwyl 'n ronde dryfklep, vasgemaak aan die trogeinde van hierdie verbindende pyp, die waterhoogte konstant in die trog hou. Om die trog uit te spoel vir skoonmaakdoeleindes moet 'n afsonderlike uitspoelpyp ingesit word.

Die grondoppervlak om die tenk en die trog moet met keistene uitgelê word vir ses of ag voet in die rondte sodat selfs as daar 'n klein bietjie water oor die kant van die trog gemors word, dit onmoontlik vir die beeste of skape sou wees om die omliggende grond modder te trap.

Op Grootfontein is daar sestien van hierdie tenks en dusver is hulle uitstekend bevind. Melding van hierdie tenks in die Landboujoernaal onlangs, het baie mense laat skrywe vir inligtings omtrent die maak en koste daarvan. Ongelukkig, daar die tenks almal van konkreet gemaak word waarvoor 'n stel vorms nodig is, sal dit moeilik wees vir die boer om een van die tenks te maak as hy nie die nodige vorms besit nie en min ondervinding het van konkreetwerk.

Die Werktuigkunde Afdeling van die Grootfonteinse Skool het dus 'n tenk van dieselfde soort beraam maar van stene gemaak, en met draad versterk. Die muur van hierdie tenk sal net 4½ duim dik wees, die deursnee 18 voet en die diepte 6 voet met 'n inhoudsvermoë van omtrent 10,000 gallon.

Die plan is om hierdie tenk binnekort te bou. Die koste van materiaal, van arbeid, ens sal noukeurig aangeteken en die resultate gepubliseer word tesame met die ontwerp van die tenk en 'n aantal fotografiese afbeeldings vir die inligting van die boeregemeenskap. As dit gevind word dat die tenk 'n sukses is sal dit baie voordelig wees vir boere wat nie genoeg ondervinding in konkreetwerk het nie om 'n konkreettenk te bou nie maar behendig genoeg is in steenwerk, om die maak van so 'n tenk te onderneem.

 

Published

Boerdery in Suid-Afrika 1